Giresun ekonomisine rakamlar üzerinden baktığımızda karşımıza dikkat çekici, ancak üzerinde önemle düşünülmesi gereken iki farklı tablo çıkıyor. Bir tarafta ihracatını artıran, istihdam oluşturan, üretim mücadelesini sürdüren ve ekonomik potansiyelini ortaya koymaya çalışan bir şehir var. Diğer tarafta ise ekonomik büyüklük, kişi başına gelir ve teknolojik gelişmişlik bakımından Türkiye’deki iller arasında üst sıralara çıkmakta zorlanan bir Giresun…
Bu tablo bize önemli bir gerçeği gösteriyor. Giresun’un sorunu üretme kapasitesinin bulunmaması değil, sahip olduğu üretim gücünü daha yüksek katma değere, daha fazla yatırıma, nitelikli istihdama ve toplumsal refaha dönüştürememesidir.
Dolayısıyla Giresun’un ekonomik geleceğini değerlendirirken yalnızca ihracat ve istihdam rakamlarına değil; sanayi altyapısına, ulaşım imkânlarına, teknolojik gelişmişliğe, ekonomik çeşitliliğe ve yatırım kapasitesine de birlikte bakmak gerekiyor.
Paylaşılan ekonomik verilere göre Giresun, ekonomik büyüklük bakımından Türkiye’nin 81 ili arasında 52. sırada yer alıyor. Kişi başına düşen gelir sıralamasında ise 62. sırada bulunuyor.
Bu iki gösterge birlikte değerlendirildiğinde, Giresun’un ekonomik faaliyetlerini daha yüksek katma değere dönüştürmesi gerektiği açıkça görülüyor.
İlimizin ekonomik yapısında fındık üretimi, balıkçılık ve tarıma dayalı sanayi önemli bir yere sahip. Bu sektörler Giresun’un güçlü ekonomik temellerini oluşturuyor. Ancak fındığı yalnızca ham madde olarak satmak yerine işlemek, markalaştırmak, farklı ürünlere dönüştürmek ve uluslararası pazarlarda daha yüksek katma değerle değerlendirmek gerekiyor.
Paylaşılan verilere göre, Giresun’un toplam ihracatının yaklaşık yüzde 80-90’lık bölümünü fındık ve fındık mamulleri oluşturuyor. Fındık sektörünü bitkisel yağ, madencilik, meyveli sodalar ve metal ürünleri gibi sektörler takip ediyor.
Bu tablo, Giresun’un ihracat gücünün önemli ölçüde fındık sektörüne dayandığını gösteriyor. Fındık, ilimiz için büyük bir ekonomik avantaj olmakla birlikte ihracatın bu ölçüde tek bir sektörde yoğunlaşması, ekonomik çeşitlilik açısından üzerinde düşünülmesi gereken bir durumdur.
Elbette fındık sektörünün gücünü korumak ve geliştirmek zorundayız. Ancak hedefimiz yalnızca daha fazla fındık ihraç etmek olmamalıdır. Fındığı işleyerek çikolata, ezme, yağ, un, atıştırmalık ve farklı gıda ürünlerine dönüştürmek; markalaşmayı geliştirmek ve dünya pazarlarında kendi markalarımızla daha güçlü yer edinmek gerekiyor.
Bunun yanında bitkisel yağ, madencilik, içecek ve metal sanayisi gibi diğer sektörlerin de geliştirilmesi, Giresun’un ihracatını daha dengeli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturacaktır.
Paylaşılan verilere göre, ilimizde en fazla istihdam sağlayan sektörlerin başında yaklaşık 6 bin çalışanla konfeksiyon sektörü geliyor. Yaklaşık 5 bin kişiye istihdam sağlayan fındık mamulleri sanayisi ise ikinci sırada yer alıyor.
Bu iki sektör, Giresun’un üretim ve istihdam yapısında önemli bir ağırlığa sahip. Konfeksiyon ve fındık mamulleri sanayisinin sağladığı yaklaşık 11 bin kişilik istihdam, imalat sanayisinin il ekonomisi açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
Ancak burada da ekonomik çeşitlilik ihtiyacı karşımıza çıkıyor. İstihdamın belirli sektörlerde yoğunlaşması, yeni sanayi alanlarının ve farklı üretim kollarının geliştirilmesini daha önemli hâle getiriyor. Giresun’un hedefi mevcut istihdamı korumanın yanında teknoloji yoğun, daha yüksek ücret sağlayan ve nitelikli iş gücüne dayalı yeni istihdam alanları oluşturmak olmalıdır.
İlimizde ücretli çalışan sayısı 2020 yılında yaklaşık 90 bin seviyesindeyken Temmuz 2026 itibarıyla 110 bin 127’ye yükselmiş durumda. Bu, yaklaşık yüzde 22,4’lük bir artış anlamına geliyor.
İşsizlik oranının 2020 yılında yüzde 8,8 seviyesinden 2025 yılında yüzde 5,1’e gerilemesi de dikkat çekici bir gelişme.
İhracat rakamları ise Giresun’un üretim ve dış ticaret kapasitesindeki büyümeyi ortaya koyuyor. 2020 yılında 260 milyon dolar olan ihracatın 2025 yılında 1 milyar 152,5 milyon dolara yükseldiği belirtiliyor. Ayrıca 2022 yılında 569,7 milyon dolar seviyesinde bulunan ihracatın üç yıl içinde iki katın üzerine çıkması önemli bir gelişme.
Ancak burada bir noktayı özellikle vurgulamak gerekiyor. İhracatın artması kadar, ihracatın hangi sektörlerden kaynaklandığı, ne kadarının yerel üretimden oluştuğu ve işletmelerimizin bu süreçte ne ölçüde katma değer yarattığı da önemlidir.
Aynı şekilde işsizliğin azalması da tek başına ekonomik refahın yeterince arttığını göstermiyor. İşlerin niteliği, ücret düzeyleri, iş gücüne katılım ve gençlerin istihdam olanakları da dikkate alınmalıdır.
Giresun’un hedefi yalnızca daha fazla ihracat yapmak veya mevcut istihdamı korumak olmamalıdır. Daha yüksek gelir sağlayan, nitelikli ve sürdürülebilir işler oluşturmak da temel hedefler arasında yer almalıdır.
Giresun’un ekonomik gelişimini değerlendirirken üzerinde özellikle durmamız gereken bir başka gösterge de teknolojik gelişmişliktir.
Ankara Sanayi Odası (ASO) tarafından hazırlanan İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi (ASO-İLTEK) sonuçları, Giresun’un bu alandaki konumunu ortaya koyuyor.
Paylaşılan endeks verilerine göre Giresun, 81 il arasında 68. sırada yer alıyor. Ayrıca teknolojik gelişmişlik bakımından en düşük seviyeyi temsil eden FF kategorisinde bulunuyor.
Daha da dikkat çekici olan ise sıralamadaki gerileme.
Giresun 2023 yılında 65. sıradayken güncel endeks sonuçlarında 68. sıraya gerilemiş durumda. Başka bir ifadeyle ilimiz üç basamak geriye düşmüş bulunuyor.
Bu sonuç, Giresun’un teknolojik gelişmişlik alanında diğer illerle arasındaki mesafeyi kapatmakta zorlandığını gösteren önemli bir işaret olarak değerlendirilmelidir.
Teknolojik gelişmişlik yalnızca teknoloji şirketlerinin sayısıyla ölçülen bir konu değildir. Ar-Ge faaliyetleri, yenilikçi üretim, dijital altyapı, nitelikli insan kaynağı, üniversite-sanayi iş birliği ve işletmelerin teknolojiyi üretim süreçlerine ne ölçüde entegre edebildiği de bu gelişimin temel unsurlarıdır.
Giresun’un ihracatını artırması elbette önemlidir. Ancak ihracatın önemli ölçüde fındık ve fındık mamullerine dayanması, teknolojik kapasiteyle desteklenmesi gereken bir üretim yapısına işaret ediyor.
Fındık sektöründe ileri işleme teknolojileri, otomasyon, kalite kontrol sistemleri, gıda mühendisliği, yeni ürün geliştirme ve modern paketleme yatırımlarıyla çok daha yüksek katma değer oluşturulabilir.
Aynı şekilde konfeksiyon sektöründe de teknolojik dönüşüm, otomasyon ve verimlilik yatırımlarıyla rekabet gücü artırılabilir.
Çünkü geleceğin rekabeti yalnızca ne kadar ürettiğimizle değil, nasıl ürettiğimizle de belirlenecek.
Bu nedenle Giresun’un ekonomik kalkınma gündeminde teknoloji, Ar-Ge ve dijital dönüşüm yatırımları ulaşım ve sanayi yatırımları kadar önemli bir yer tutmalıdır.
Ekonomik göstergeler birlikte değerlendirildiğinde Giresun’un önünde dört temel yapısal sorun bulunduğu görülüyor.
Birincisi, kişi başına gelir düzeyinin yükseltilememesi.
Ekonomik büyüklük sıralamasında 52. sırada bulunurken kişi başına gelir sıralamasında 62. sırada yer almak, ekonomik faaliyetlerin daha yüksek gelir ve katma değer oluşturacak biçimde geliştirilmesi gerektiğini gösteriyor.
İkincisi, ekonomik çeşitliliğin yeterince gelişmemesi.
Fındık, Giresun için büyük bir avantajdır. Ancak ihracatın yüzde 80-90’ının fındık ve fındık mamullerine dayanması, ekonomik yapının çeşitlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Konfeksiyon sektörünün yaklaşık 6 bin, fındık mamulleri sanayisinin ise yaklaşık 5 bin kişiye istihdam sağlaması, bu iki sektörün önemini gösteriyor. Ancak ilin ekonomik geleceğini tek bir tarımsal ürüne veya sınırlı sayıdaki sektöre bağımlı bırakmamak gerekiyor.
Üçüncüsü, ulaşım ve lojistik altyapısındaki eksiklikler.
İşletmeler açısından ulaşım süresi ve maliyeti doğrudan rekabet gücünü etkiliyor. Üretim merkezleriyle pazarlar arasındaki bağlantıların güçlendirilmesi, yatırım ortamını da olumlu etkileyecektir.
Dördüncüsü, teknolojik gelişmişlik ve sanayi kapasitesinin artırılması ihtiyacı.
ASO-İLTEK sıralamasında 68. sırada bulunmamız, bu alandaki eksikliklerin artık daha fazla gündeme alınması gerektiğini gösteriyor. Yeni sanayi alanları oluşturmanın yanında mevcut işletmelerin teknolojik dönüşümünü desteklemek, Ar-Ge kapasitesini geliştirmek ve nitelikli iş gücü yetiştirmek gerekiyor.
Giresun’un ekonomik gelişimini hızlandırmak için öncelikle ulaşım altyapısına bütüncül bir bakışla yaklaşılmalıdır.
Yol projeleri yalnızca ulaşım kolaylığı sağlayan kamu yatırımları olarak değil, üretimi, ticareti ve sanayileşmeyi destekleyen ekonomik altyapı yatırımları olarak ele alınmalıdır.
Bu çerçevede Giresun Güney Çevre Yolu büyük önem taşıyor. Projenin hayata geçirilmesi, şehir içi trafik yükünün azaltılmasına, ulaşımın daha verimli hâle gelmesine ve ticari hareketliliğin desteklenmesine katkı sağlayabilir.
Dereli-Şebinkarahisar yolu ve Pınarlar Tüneli, Giresun’un iç kesimlerle bağlantısının güçlendirilmesi açısından önemli projeler arasında yer alıyor.
Tirebolu-Torul yolu iyileştirme projesi, alternatif güzergâhların ve bölgesel ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi bakımından değerlendirilmelidir.
Yağlıdere-Kurtbeli yolu ve tüneli de ilçeler arasındaki bağlantıların iyileştirilmesi ve iç kesimlerdeki ekonomik hareketliliğin desteklenmesi açısından önem taşıyor.
Bu yatırımların faydası yalnızca yolculuk sürelerinin kısalmasıyla ölçülmemelidir. Lojistik maliyetlerin düşmesi, pazarlara erişimin kolaylaşması, turizmin gelişmesi ve yeni yatırım kararlarının teşvik edilmesi de değerlendirmeye alınmalıdır.
Burada önemli olan, projelerin adlarını sıralamakla yetinmemektir. Her proje için mevcut durumun, finansman ihtiyacının, uygulama takviminin ve sorumlu kurumların netleştirilmesi gerekiyor.
Giresun’un ihtiyaç duyduğu şey, beklentileri somut yatırım programlarına dönüştürebilmektir.
Ulaşım altyapısı kadar önemli olan diğer konu, Giresun’un sanayi kapasitesini genişletmektir.
Giresun 3. ve 4. Organize Sanayi Bölgeleri ile Şebinkarahisar OSB yatırımları, ilin ekonomik geleceği açısından öncelikli başlıklar arasında yer almalıdır.
Yeni OSB yatırımları, uygun altyapı ve gerçek yatırımcı talebiyle desteklendiğinde yeni işletmelerin kurulmasına, mevcut firmaların kapasite artırmasına ve istihdam olanaklarının genişlemesine katkı sağlayabilir.
Ayrıca yan sanayi, tedarik zinciri ve lojistik hizmetleri gibi alanlarda da yeni ekonomik faaliyetler oluşturabilir.
Giresun açısından özellikle fındığın işlenmesi, katma değerli gıda ürünlerinin geliştirilmesi, paketleme, markalaşma ve ihracata yönelik üretim yatırımları önemli fırsatlar sunuyor.
İhracatımızın yüzde 80-90’ının fındık ve fındık mamullerine dayanması, bu alanda daha ileri teknolojiye sahip tesislerin kurulmasını ve ürün çeşitliliğinin artırılmasını zorunlu kılıyor.
Tarım ile sanayinin daha güçlü biçimde bütünleştirilmesi, ilin sahip olduğu doğal ve ekonomik avantajların daha yüksek gelire dönüşmesini sağlayabilir.
Şebinkarahisar OSB projesi ise kalkınmanın yalnızca il merkezinde yoğunlaşmaması, iç kesimlerde de üretim ve istihdam imkânlarının oluşturulması bakımından önemlidir.
Ancak OSB yatırımlarında yalnızca sanayi alanı oluşturmak yeterli değildir. Enerji, su, ulaşım, dijital altyapı, nitelikli iş gücü ve yatırımcı talebi birlikte planlanmalıdır.
Ayrıca yeni sanayi alanları, ilin mevcut sektörlerinin gelişmesine katkı sağlamanın yanında ekonomik çeşitliliği artıracak yatırımlara da açık olmalıdır.
ASO-İLTEK sıralamasında 68. sırada bulunmamız, Giresun’un sanayileşme politikalarının yalnızca fiziki yatırımlarla sınırlı kalmaması gerektiğini ortaya koyuyor.
Yeni OSB’ler kurulurken teknolojik üretim altyapısı da düşünülmelidir.
Giresun Üniversitesi ile sanayi kuruluşları arasındaki iş birliği geliştirilmeli, işletmelerin Ar-Ge faaliyetlerine erişimi artırılmalı ve gençlerin teknoloji alanında yetişmesi desteklenmelidir.
Küçük ve orta ölçekli işletmelerin dijital dönüşüm süreçlerine katılması, üretimde otomasyon ve verimlilik uygulamalarının yaygınlaştırılması, yenilikçi ürün geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesi gerekiyor.
Fındık sektöründe bile bu dönüşümün önemli fırsatları var. Ürün işleme teknolojileri, kalite kontrol sistemleri, gıda mühendisliği, ileri paketleme ve yeni ürün geliştirme alanlarında yapılacak yatırımlar, Giresun’un geleneksel üretim gücünü modern sanayi kapasitesine dönüştürebilir.
Konfeksiyon sektöründe de modern üretim teknolojileri, otomasyon ve tasarım kapasitesinin geliştirilmesi, işletmelerin uluslararası rekabet gücünü artırabilir.
Üstelik teknoloji yatırımları yalnızca büyük işletmelerin konusu olarak görülmemelidir. Küçük işletmelerin de dijitalleşmesi, verimliliğini artırması ve yeni pazarlara ulaşması sağlanmalıdır.
Giresun’un 68. sıradan daha üst sıralara çıkabilmesi için ölçülebilir hedefler içeren bir teknolojik gelişim programına ihtiyacı vardır.
Giresun’un artıları küçümsenemez. Üretim kültürü, girişimci insanları, ihracat yapan işletmeleri ve istihdam oluşturma kapasitesi var.
Ancak eksileri de görmezden gelinemez.
Kişi başına gelir düzeyinin yükseltilmesi, ekonomik çeşitliliğin artırılması, ulaşım altyapısının güçlendirilmesi, yeni sanayi yatırımlarının hayata geçirilmesi ve teknolojik gelişmişlik seviyesinin yükseltilmesi gerekiyor.
Bu nedenle kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, meslek kuruluşlarının, üniversitenin ve özel sektörün ortak bir yatırım gündeminde buluşması şarttır.
Ulaşım projeleri ile OSB yatırımları birbirinden bağımsız düşünülmemeli; teknoloji, eğitim ve sanayi politikalarıyla birlikte ele alınmalıdır.
Giresun için hazırlanacak kalkınma programında;
Öncelikli ulaşım projelerinin finansman ve uygulama takvimleri netleştirilmeli,
Giresun 3. ve 4. OSB ile Şebinkarahisar OSB yatırımları somutlaştırılmalı,
Fındık ve fındık mamullerinde daha yüksek katma değerli üretim desteklenmeli,
İhracatın sektörler itibarıyla çeşitlendirilmesi için yeni yatırım alanları oluşturulmalı,
Konfeksiyon ve gıda sanayisinde teknolojik dönüşüm desteklenmeli,
Üniversite-sanayi iş birliği ve Ar-Ge kapasitesi güçlendirilmeli,
İşletmelerin dijital dönüşümüne yönelik destekler artırılmalı,
Gençlerin nitelikli istihdam olanaklarına erişimi geliştirilmelidir.
Bu hedefler ölçülebilir göstergelerle takip edilmeli ve belirli aralıklarla kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
Bu tablo; Giresun’un ekonomik göstergeleri bize hem önemli fırsatları hem de çözülmesi gereken yapısal sorunları gösteriyor.
Ücretli çalışan sayısının yaklaşık 90 binden 110 bine yükselmesi, işsizlik oranının yüzde 8,8’den yüzde 5,1’e gerilemesi ve ihracatın 2025 yılında 1 milyar 152,5 milyon dolara ulaşması önemli gelişmelerdir.
Konfeksiyon sektöründe yaklaşık 6 bin, fındık mamulleri sanayisinde yaklaşık 5 bin kişinin istihdam edilmesi de Giresun’un üretim ve sanayi altyapısının önemli bir göstergesidir.
Buna karşılık ekonomik büyüklükte 52., kişi başına gelirde 62. sırada bulunmamız ve ASO-İLTEK sonuçlarında 68. sıraya gerilememiz, önümüzde daha alınması gereken önemli bir mesafe olduğunu ortaya koyuyor.
Üstelik ihracatımızın yüzde 80-90’ının fındık ve fındık mamullerine dayanması, ekonomik çeşitliliğin artırılması gerektiğini açıkça gösteriyor.
Güney Çevre Yolu’ndan Dereli-Şebinkarahisar bağlantısına, Tirebolu-Torul güzergâhından Yağlıdere-Kurtbeli yoluna kadar ulaşım projeleri ilerletilmeli; Giresun 3. ve 4. OSB yatırımları ile Şebinkarahisar OSB projesi somut uygulama adımlarıyla desteklenmelidir.
Bununla birlikte teknoloji, Ar-Ge, dijital dönüşüm ve nitelikli iş gücü yatırımları da kalkınma programının ayrılmaz parçaları olmalıdır.
Çünkü Giresun’un ihtiyacı yalnızca daha fazla yol yapmak, yeni sanayi alanları açmak veya ihracat rakamlarını büyütmek değildir.
Asıl ihtiyaç; ulaşımı, sanayiyi, tarımı, teknolojiyi ve insan kaynağını birbirine bağlayan, üretimi büyüten, ihracatı çeşitlendiren, katma değeri artıran ve vatandaşların gelir düzeyini yükselten bütüncül bir ekonomik kalkınma modelidir.
Giresun üretiyor. Ancak ürettiğinden daha fazla kazanmak, daha fazla yatırım çekmek, ihracatını çeşitlendirmek ve teknolojik gelişmişlikte üst sıralara çıkmak zorunda.
Çünkü Giresun’un geleceği yalnızca bugün ne kadar ürettiğiyle değil, yarın ne kadar katma değer üretebildiğiyle belirlenecek.
Daha güçlü ulaşım, daha fazla yatırım; daha güçlü sanayi, daha fazla istihdam; daha yüksek teknoloji, daha çeşitli ihracat ve daha fazla katma değer ise daha yüksek refah demektir.
Giresun’un ihtiyaç duyduğu kalkınma yol haritası budur.
Hasan Çakırmelikoğlu
Yönetim Kurulu Başkanı
